کارآمدی حقوقی الگوی حکومت مردم سالاری دینی در گفتمان تمدنی انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش پژوه کارشناسی حقوق ومعارف اسلامی، ازکشورافغانستان، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

2 استادیار گروه حقوق، مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

کارآمدی حقوقی، از نظر تئوریک، ظرفیت و امکان ذاتی یک نظام سیاسی در تأمین اهداف آن است. یکی از این اهداف، تأمین حقوق مردم جامعه و فراهم‌سازی امکان حضور و نقش‌آفرینی آنان در نظام سیاسی است. نظریه‌ مردم‌سالاری دینی به‌عنوان الگویی مطلوب حکومتی در جهان امروز، در شرایطی که بسیاری از حکومت‌های افراطی و تفریطی جایگاه مردمی، مقبولیت عام یا مشروعیت بین‌المللی ندارند، می‌تواند یکی از شاخصه‌های اصلی در گفتمان تمدنی انقلاب اسلامی باشد. این مقاله با روش توصیفی و شیوه‌ کتابخانه‌ای، با نگاهی به نظریه مردم‌سالاری دینی و با صرف‌نظر از برخی تفاوت‌ها، به بررسی مشترکات آن با ویژگی‌های یک حکومت مطلوب از دیدگاه بین‌المللی می‌پردازد. همچنین با نگاهی به کلیاتی از حقوق فردی و اجتماعی مردم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه در فصل سوم (اصول ۱۹ تا ۴۲)، به‌عنوان مصداقی از کارآمدی حقوقی نظریه مردم‌سالاری دینی در عالی‌ترین مرجع قانونی، مورد مطالعه قرار می‌گیرد. هدف پژوهش، بررسی امکان ذاتی و ظرفیت این نظریه در تأمین حقوق مردم و تبلور شکلی آن در این شیوه حکومتی، به‌عنوان نمونه‌ای از الگوی مطلوب حکومت در گفتمان تمدنی انقلاب اسلامی است. نتایج نشان می‌دهد که نظام حکومتی مبتنی بر نظریه مردم‌سالاری دینی، با در نظر گرفتن حقوق فردی و اجتماعی افراد و تکالیف آنان در رابطه دوسویه با نظام حاکم، از کارآمدی لازم برخوردار است تا محتوای خود را در قالب ساختار حاکمیتی خویش اعمال کند و با لحاظ حقوق مردم در عالی‌ترین مرجع قانونی، اهداف مورد نظر را تحقق بخشد. 
 

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. اکبری، مرتضی.، و رضائی، فریدون (1394). واکاوی شاخصه‌های تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری (مدظله)، فصلنامه علمی مطالعات الگویی پیشرفت اسلامی ایرانی، 3(5)، 85- 108.
  2. آقایی میبدی، احمد.، و کریمی والا، محمدرضا (1397). تبیین مبانی نقلی وعقلی مردم سالاری دینی. فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 7(26)، 27- 48.
  3. آهنگران، محمدرسول.، و بیروتی، محمد و دیگران (1401). بررسی مبانی فقهی تشکیل حکومت در مذاهب اسلامی با تأکید بر نقش عقل. مطالعات فقه وحقوق اسلامی، 5(12)، 117- 138.
  4. باقی، عمادالدین (1383). گفتمان «گفت وگو» در اسلام. مجله جامعه شناسی ایران، 5(1)، 114- 145.
  5. جان احمدی، فاطمه (1388). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. تهران: انتشارات نشر معارف.
  6. جعفری، علامه‌محمدتقی (1373). فرهنگ پیرو- فرهنگ پیشرو. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  7. حضرت آیت ا... العظمی سید علی خامنه‌ای. برگرفته از سایت khamenei. ir
  8. زارعی، محمدحسین (1383). حکمرانی خوب، حاکمیت و حکومت ایران. فصلنامه تحقیقات حقوقی، 7(40)، 155- 202.
  9. شبان‌نیا، قاسم (1397). استلزامات کارآمدی جمهوری اسلامی ایران در حوزه «جمهوریت» در دهه پنجم، فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، 11(55)، 35- 56.
  10. ضمیری، عبدالحسین (1388). حکمرانی مطلوب در اندیشه سیاسی امام خمینی(ره). تهران: دانشگاه آزاد اسلامی معاونت پژوهشی دفتر گسترش تولید علم.
  11. عالم، عبدالرحمن (1375). بنیاد های علم سیاست. تهران: نشر نی.
  12. عمید، حسن (1389). فرهنگ فارسی عمید. تهران: انتشارات اشجع.
  13. عیوضی، محمدرحیم.، و مرزبان، نازنین (1395). بررسی مؤلفه‌های حکمرانی خوب از منظرامام خمینی(ره). فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، 5(19)، 117- 138.
  14. غلامی‌مقدم، زهرا.، شریف‌شاهی، محمد.، و دیگران (1402). مؤلفه‌هایی از اصول حکمرانی خوب مؤثر بر قوای تقنینی، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، 14(57)، 83- 98.
  15. فوزی، یحیی.، و صنم‌زاده، محمودرضا (1391). تمدن اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره). فصلنامه علمی - پژوهشی تاریخ وفرهنگ تمدن اسلامی، 3(9)، 7- 40.
  16. مصطفوی، حسن (1360). التحقیق فی کلمات القرآن. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  17. مصطفوی، سیدمحمد (1386). درآمدی برتئوری‎های حاکمیت و دولت از منظر اسلام. مترجم: بهزادیان، مهدی. قم: سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور.
  18. موسوی خمینی، سیدروح الله (1378). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم ونشر آثار امام خمینی(ره).
  19. ولایتی، علی‌اکبر (1384). پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران. تهران: وزارت امور خارجه.
پژوهش نامه اسلامی حقوق
دوره 6، شماره 9
1404
صفحه 9-25

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار