تدابیر کیفری حمایت از خانواده در فقه اهل‌بیت(ع) و حنفی و قانون ایران و افغانستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته ارشد حقوق خصوصی، از کشور افغانستان، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

2 دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، استادیار گروه حقوق، مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.

چکیده

خانواده یکی از مهمترین کانون‌های اجتماعی است که نقش اساسی در زندگی جمعی انسان از نخستین مراحل رشد تا زمان مرگ ایفا می‌کند. امروزه، به دلایل گوناگون، خانواده‌ها دچار تزلزل و آسیب‌های جدی می‌شوند و متأسفانه زنان و کودکان در معرض بیشترین آسیب قرار دارند. حمایت‌های قانون‌گذار می‌تواند از آسیب‌پذیری و مشکلات در خانواده جلوگیری کند. ورود حقوق کیفری به نهاد خانواده به‌دلیل اهمیت بسیار زیاد و اثرگذاری آن در جامعه و لزوم حفظ افراد آسیب‌پذیر خانواده امری ضروری است. هدف پژوهش حاضر، بررسی تدابیر کیفری حمایت از خانواده، مبانی و ویژگی‌های حمایت کیفری و مصادیق و ادله جرم‌انگاری در خانواده در فقه اهل‌بیت(ع) و حنفی و حقوق ایران و افغانستان به‌صورت تطبیقی است. تحقیق حاضر به‌روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده‌ها از منابع فقهی و حقوقی گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در برخی جرایم خانوادگی، مجازات‌های سنگینی مانند حبس درنظر گرفته شده که استفاده از مجازات‌های جایگزین می‌تواند مؤثرتر باشد. خلأهای قانونی در هر دو کشور مشاهده می‌شود که مانع اجرای کامل حمایت‌های کیفری است. نتیجه‌گیری این است که برای صیانت از نهاد خانواده و کاهش آسیب‌ها، سیاست‌های کیفری و حمایتی باید به‌صورت هماهنگ با فرهنگ و مقررات فقهی و قانونی تدوین و اجرا شوند.
 

کلیدواژه‌ها


  1. * قرآن مجید (1392). الهی قمشه‌ای، مهدی. تهران: انتشارات سرمایه سخن.

    1. ابن قدامه، عبدالله بن احمد (1405ه.ق). المغنی مع شرح‌الکبیر. بیروت: دارالفکر.
    2. ابن کثیر، اسماعیل (1419ه.ق). تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    3. ابن منظور، محمد بن مکرم بن علی (1414ه.ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر.
    4. ابوالحسنی، سلامه؛ طه، فریده (1396). خشونت خانگی (بررسی حقوقی ـ جرم‌شناختی اسناد سازمان ملل). تهران: میزان.
    5. اسدی، لیلا (1392). حقوق کیفری خانواده. تهران: میزان.
    6. انصاری، مرتضی (1410ه.ق). کتاب المکاسب. بیروت: منشورات موسسه‌النعمان.
    7. بهایی، بهاءالدین محمد بن حسین (1423ه.ق). زبده‌الاصول. قم: بی‌نا.
    8. توجهی، عبدالعلی (1388). اندیشه حمایت از بزه‌دیدگان و جایگاه آن در گستره جهانی و سیاست جنایی تقنینی ایران در علوم جنایی. مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری. تهران: سمت.
    9. جوهری فارابی، اسماعیل بن حماد (1987). الصحاح (تاج اللغه و صحاح العربیه). محقق: احمد عبدالغفور عطار. بیروت: دارالعلم للملایین.
    10. حصکفی، علاءالدین محمد بن علی (1415ه.ق). الدر المختار. بیروت: دارالفکر.
    11. ذبیحی بیدگلی، عاطفه (1394). بایسته‌های تقنین در حوزه خانواده. تهران: میزان.
    12. رایجیان‌اصلی، مهرداد (1390). بزه‌دیده‌شناسی حمایتی. تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
    13. زحیلی، وهبه بن مصطفی (1418ه.ق). الفقه الاسلامی و ادلته. دمشق: دارالفکر.
    14. زکوی، مهدی (1390). بزه دیدگان خاص در پرتو بزه دیده شناسی حمایتی. تهران: مجد.
    15. زمخشری، محمود (1407ه.ق). الکشاف عن حقائق التنزیل. بیروت: دارالفکر‌المعاصر.
    16. سالاری فر، محمدرضا (1389). خشونت خانگی علیه زنان (بررسی، علل و درمان با نگرش به منابع اسلامی). قم: هاجر.
    17. سبزواری، سید عبدالاعلی (1413ه.ق). مهذب الاحکام. قم: المنار.
    18. شریعتمداری، جعفر (1377). شرح و تفسیر لغات براساس تفسیر نمونه. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
    19. صاغرجی، اسعد محمد سعید (1419ه.ق). الفقه الحنفی و ادلته. دمشق: مکتبه الغزالی.
    20. صفایی، حسین؛ امامی، اسدالله (1382). مختصر حقوق خانواده. تهران: میزان.
    21. عاملی، زین الدین بن علی (شهید ثانی) (1413ه.ق). مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام. قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
    22. عمید، حسن (1384). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیر کبیر.
    23. قربانی، زهره (1394). حمایت کیفری از خانواده در نظم نوین حقوقی ایران (کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی). قزوین: دانشگاه بین المللی امام خمینی.
    24. کاسانی الحنفی، علاءالدین ابوبکر بن مسعود (1506ه.ق). بدائع الصنائع فی ترتیب الشرایع. بیروت: دارالکتب العلمیه.
    25. کلینی، محمد بن یعقوب (1388ه.ق). الاصول من الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    26. لطفی، اسدالله (1389). حقوق خانواده. تهران: خرسندی.
    27. محمدی جرکویه، علی (1389). سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی. حقوق اسلامی, 7 (24), 87-122.
    28. مدنی قهفرخی، سعید (1390). خشونت علیه کودکان در ایران. تهران: آشیان.
    29. مصطفی، ابراهیم و دیگران (1989). جمع اللغه العربیه معجم الوسیط. استانبول: دارالدعوه.
    30. معلوف، لویس (1368). فرهنگ عربی به فارسی (ترجمه منجد الطلاب). مترجم: محمد بندر ریگی. تهران: انتشارات اسلامی.
    31. معین، محمد (1385). فرهنگ فارسی معین. تهران: امیر کبیر.
    32. مغنیه، محمدجواد (1421ه.ق). الفقه علی المذاهب الخمسه. بیروت: دارالتیار الجدید ـ دارالجواد.
    33. نجفی ابرندآبادی، علی حسین؛ حمید، هاشم بیگی (1377). دانشنامه جرم‌شناسی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
    34. نجفی، محمد حسن (1404ه.ق). جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
    35. نور محمدی، معصومه (1390). سیاست جنایی افغانستان در قبال زنان بزه دیده در پرتو اسناد بین الملل. تهران: میزان.
    36. وزیری، مجید (1387). حقوق متقابل کودک و ولی در اسلام. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.